Twoje konto

GTranslate

praktyczne pytania

23 wpisów / 0 nowych
Ostatni wpis
Obrazek użytkownika Farah
Poznający Kaukaz
Niedostępny
Ostatnio był(a): 7 lat 11 miesięcy temu
Dołączył: 10.06.2012 - 12:54
10 Czerwiec, 2012 - 13:17

praktyczne pytania

Witam wszystkich serdecznie.

Chciałabym uzyskać informacje dotyczącą obuwia które warto zabrać. Czy konieczne są buty trekkingowe jeżeli nie planujemy jakiś ekstremalnych eskapad wysokogórskich w trakcie naszego pobytu?czy jeżeli oprócz sandałów wezmę buty sportowe to one w zupełności wystarcza? Planujemy między innymi odwiedzić Mestię, Wardzię i zahaczyć o Kazbegi i Gruzińską Drogę Wojenną. Czy w tych miejscach obędziemy się bez takiego obuwia? Będziemy w Gruzji w lipcu.

Czy warto zabrać ze sobą jakieś preparaty na komary?

Czytałam,że mogą nas spotkać opady deszczu także rozumiem, że kurtki przeciwdeszczowe mogą być przydatne?

Z góry dziękuję za wszelkie ewentualne wskazówki.

Farah

Obrazek użytkownika toja2123
Tamada
Niedostępny
Ostatnio był(a): 3 lata 2 mies. temu
Dołączył: 23.04.2012 - 20:19
10 Czerwiec, 2012 - 19:52

Re: praktyczne pytania

Lekkie kurtki przeciwdeszczowe- tak.
Płyn przeciw komarom- tak.
Koniecznie krem z filtrem- słońce jest ostre i podstępne.
Co do butów to nie mogę poradzić, bo każdy odczuwa tę kwestię inaczej. Osobiście brałabym trekkingowe plus sandały, ale wszystko jest kwestią gustu.

innagruzja.blogspot.com
sklep-z-przyjaciolmi.blogspot.com
innaturcja.blogspot.com

Obrazek użytkownika Mała
Amator Kaukazu
Niedostępny
Ostatnio był(a): 5 lat 1 dzień temu
Dołączył: 27.12.2011 - 00:00
10 Czerwiec, 2012 - 20:23

Re: praktyczne pytania

Farah,

odpowiadając na Twoje pytanie w kwestii obuwia...rejony które wymieniłaś to rejony górskie. pytanie co chcesz tam robić? jeżeli masz w planie nawet krótki spacer chocby na przełęcz lub po dolinie - wzięłabym ze sobą buty trekkingowe. Osobiście szanuję swoje kolana i stopy - nie popieram chodzenia w obuwiu sportowym po gorach. Jeżeli nie będziesz chodzić po szlakach nie ma potrzeby mieć takich butów. Ja wybieram się np. na Kazbek i na trekking do Swanetii i biorę skorupy, wysokie buty do trekkingu i sandały do chodzenia po kwaterze

Lidka

Obrazek użytkownika Farah
Poznający Kaukaz
Niedostępny
Ostatnio był(a): 7 lat 11 miesięcy temu
Dołączył: 10.06.2012 - 12:54
10 Czerwiec, 2012 - 21:17

Re: praktyczne pytania

Dziękuję bardzo za podpowiedzi.

Z tymi butami to pytam dlatego, że właśnie nie mam butów trekkingowych, nigdy też w nich nie chodziłam. Byłam w sklepie, przymierzyłam i nie czułam się w nich najlepiej - ciężkie i wysokie czołgi. Zastanawiam się więc jakie warunki musiałby być, żebym chciała ubrać tak wielkie buty na tak grubej podeszwie i to do krótkich spodenek w 30-40 stopniach. Wiem, że takie buty dobrze zabezpieczają nogi, że się nie przewrócę bo nie są śliskie, ale mimo tego jakoś naiwnie myślę, że dam radę bez nich. Wiem że to nierozsądne,ale boje się że je kupie, będę je tachać w plecaku i nawet ich nie założę. Wiem, że to trochę dziecinne,ale w związku z brakiem doświadczenia mam nieodparte wrażenie że po tym jak biegałam w sandałach po Kapadocji to dojdę w nich wszędzie;)

Z tego co piszesz Mała, to jednak muszę się przekonać do treków i tyle. bez marudzenia.

Jeszcze nie opracowaliśmy dokładnej trasy,ale pochodzić po okolicach Mestii i Kazbegi chcielibyśmy na szlakach w wersji light jedynie.

Co do komarów to czy w takim razie warto też wziąć wtyczkę anty komarową do kontaktu? czy jedynie w wersji psikacza?

Dziękuję raz jeszcze ;)

Obrazek użytkownika toja2123
Tamada
Niedostępny
Ostatnio był(a): 3 lata 2 mies. temu
Dołączył: 23.04.2012 - 20:19
10 Czerwiec, 2012 - 22:32

Re: praktyczne pytania

Komary bywają wielkie i wredne, więc każde zabezpieczenie się przyda.
Jeśli wychodzicie na jakąkolwiek trasę górską to bezwzględnie buty do trekkingu, na trasach jest dużo kamieni i ważna jest porządna stabilizacja kostki/stopy/nogi. Zgadzam się więc z Małą.
Pocieszę Cię, że ja do niedawna też nie chodziłam w takich butach, ale już się przekonałam, że tutaj bywają niezastąpione. Fakt, na początku wydają się ciężkie, ale docenisz je. Upał nie ma tu wiele do rzeczy, włóż porządne skarpety i stopy Ci podziękują :) PS- Oczywiście, w butach sportowych też dasz radę, są tacy co na Kasprowy w klapkach japonkach wchodzą ;-)

innagruzja.blogspot.com
sklep-z-przyjaciolmi.blogspot.com
innaturcja.blogspot.com

Obrazek użytkownika masjania
Dżigit
Niedostępny
Ostatnio był(a): 5 lat 10 miesięcy temu
Dołączył: 24.03.2009 - 22:51
10 Czerwiec, 2012 - 22:44

Re: praktyczne pytania

na takie wycieczki jak opisałaś, mam od lat buty Badura , mniej więcej takie http://www.badura.pl/buty-damskie,trekking-1,229,1238-054, tylko że starszy model. jestem bardzo zadowolona. Są niezniszczalne. Dla mnie to w ogóle model całoroczny. Wyższe też mam, ale te są super na lato właśnie do krótkich spodenek, na łatwiejsze trasy, a w zimie chodzę w nich po mieście.
Co do specyfików na komary - to w aptekach sieci GPC (w Tbilisi na każdym kroku) są spray'e, kremy, wtyczki (Off, Raid) troche drożej niż w Polsce, ale jak nie chcesz wozić, to da się przeżyć. Mi kiedyś takie świństwo Raid wylało się do bagaży po podróży samolotem, było okropnie.

Obrazek użytkownika Mała
Amator Kaukazu
Niedostępny
Ostatnio był(a): 5 lat 1 dzień temu
Dołączył: 27.12.2011 - 00:00
11 Czerwiec, 2012 - 08:52

Re: praktyczne pytania

Farah,

nie wyobrażam sobie chodzić w innych butach niż trekki, w adidasach dasz radę dzień - dwa, ale jeżeli planujesz dłuższy pobyt i stanie Ci sie coś w stopę, kostkę, kolano to masz cały wyjazd do bani, a swoim kolegom zrobisz tylko poważny problem. Zresztą jak ja chodzę po naszych Tatrach i widzę ludzi w adidasach to uciekam do przodu - bo w gorach w takich butach ludzie sa sami zagrożeniem dla siebie i dla innych.
nie wiem gdzie mieszkasz (ja w Warszawie) jeżeli chcesz mogę Ci pomóc w wyborze i kupnie butów.
dla przykładu fajne buty i całkiem tanie jak na pierwsze trekki będą ok. spełniają wszystkie wymogi dobrego buta.
http://www.alpinsklep.pl/product-pol-1690-Buty-Karrimor-Blencathra-eVenT.html

swoja drogą takich wysokich temperatur o jakich piszesz chyba tam nie będzie. czytałam tu na forum, że w Swanetii do ktorej się wybierasz są żmije, a na szlakach czasem trzeba się przedzierać przez wysokie trawy, krzewy, więc pomyśl o długich lekkich spodaniach. to tez i chyba jest ochrona przed ostrym słoncem. w gorach pogoda potrafi się zmienic w ciagu 10 minut, więc ochrona przed deszczem obowiązkowo. W górach w pierwszej kolejności bezpieczeństwo a gdzieś dalej wrażenia estetyczne związane z tym co mamy lub czego nie mamy na sobie))) (tym bardziej, że to Kaukaz a nie Pieniny)

Mała

Obrazek użytkownika toja2123
Tamada
Niedostępny
Ostatnio był(a): 3 lata 2 mies. temu
Dołączył: 23.04.2012 - 20:19
11 Czerwiec, 2012 - 09:26

Re: praktyczne pytania

Tak, w Swanetii (ale i podobno w Wardzii tudzież innych miejscach) węży jest mnóstwo, w tym także jadowitych. Akurat teraz jest na nie czas, wylazły na ciepełko i straszą.
Pomyśl też o jakimś nakryciu głowy, słońce tutaj bywa naprawdę ostre.

innagruzja.blogspot.com
sklep-z-przyjaciolmi.blogspot.com
innaturcja.blogspot.com

Obrazek użytkownika masjania
Dżigit
Niedostępny
Ostatnio był(a): 5 lat 10 miesięcy temu
Dołączył: 24.03.2009 - 22:51
11 Czerwiec, 2012 - 10:58

Re: praktyczne pytania

zgadzam się z dziewczynami, na szlak buty za kostkę są niezbędzne. te co podałam są bardziej na takie łajtowe łażenie. No ale jestem fanem Badury, oni też takie wyższe mają bardzo wygodne. I wcale nie jest gorąco.

Obrazek użytkownika Farah
Poznający Kaukaz
Niedostępny
Ostatnio był(a): 7 lat 11 miesięcy temu
Dołączył: 10.06.2012 - 12:54
11 Czerwiec, 2012 - 22:54

Re: praktyczne pytania

eraz to mnie moje drogie Panie nastraszyłyście!!! słyszałam o tych wężach i żmijach,ale jakoś wydawało mi się to niemożliwe,że akurat ja spotkam te paskudy na swojej drodze!a teraz zaczynam się faktycznie bać!!! Ciekawe na jak szybką pomoc można liczyć w przypadku ukoszenia w trakcie wędrówki gdzieś na szlaku... może lepiej się nad tym jednak nie zastanawiać...

Macie racje. Musze kupić te buciska i nosić bez marudzenia. Przyznam jednak,że trochę planujemy ten wyjazd na ostatnią chwilę i nie ujęliśmy zakupu butów w budżecie. Także zrobimy przegląd obuwia z kategorii cheap&cheap, byle dały radę ten jeden raz i odeszły w mniejszej bądź większej chwale. a przy kolejnych wyjazdach-o ile góry nie dadzą nam wycisku-zakupimy coś sensowniejszego i z lepszej półki. Dziękuję Ci Mała za chęć pomocy,ale chyba nie będzie za dużego wyboru wśród butów niższej klasy.

Widziałam natomiast,że teraz są wtyczki Raid w postaci takich suchych wkładów. Moja teściowa wzięła taki zestaw ze sobą na Zanzibar i się sprawdził. Nowością jest też spray Autan Tropical, który ponoć ma zabezpieczać również przed komarami tropikalnymi i chyba skusze się i wypróbuje. zdam wam relacje po powrocie. Ciekawi mnie natomiast skuteczność plastrów odstraszających - np. Mosbito.

Dziękuję wam raz jeszcze za pomoc.

Obrazek użytkownika toja2123
Tamada
Niedostępny
Ostatnio był(a): 3 lata 2 mies. temu
Dołączył: 23.04.2012 - 20:19
12 Czerwiec, 2012 - 13:57

Re: praktyczne pytania

Hm, przy odrobinie szczescia nie spotkasz zadnej paskudy, ale niestety aktualnie jest ich podobno mnostwo wiec troche glupie by bylo ryzykowac. W przypadku ukaszenia szpitale maja surowice ale nie licz na to, ze gdzies dojedzie karetka, to Ty musisz kombinowac jak sie do szpitala dostac. Ale nie chce Cie straszyc, bo z drugiej strony mieszkam w wiejskim regionie i sporo sie wlocze po terenie, a jak na razie udalo mi sie ani jednej sztuki zywej nie spotkac (jedna ukatrupiona i owszem). Za to w lazience regularnie odkrywam skorpiony :) ale takie malutkie, niezbyt szkodliwe.

innagruzja.blogspot.com
sklep-z-przyjaciolmi.blogspot.com
innaturcja.blogspot.com

Obrazek użytkownika qweq777
Amator Kaukazu
Niedostępny
Ostatnio był(a): 7 lat 1 miesiąc temu
Dołączył: 02.01.2012 - 21:17
13 Czerwiec, 2012 - 16:23

Re: praktyczne pytania

Witam wszystkich,
Chciałem zapytać odnośnie poruszonego wyżej tematu węży i skorpionów. Czy w Gruzji występują inne jadowite węże niż żmije? Czy ukąszenie przez gruzińskiego skorpiona może być groźne dla zdrowia? Jeśli ktoś przypadkiem zna konkretnie występujące gatunki węży i skorpionów, to prosiłbym o podanie. Nie mogłem znaleźć w internecie.

Planuję spać na dziko gdzie się da, także w Swanetii i być może w Kachetii, więc wolałbym poznać wroga jak najlepiej.

(Po Gruzji zamierzam pojechać do południowo wschodniej Turcji, więc informacje na temat tego regionu też mnie bardzo interesują)

Zapraszam na http://backpackersi.blogspot.com/ - relacja z dwumiesięcznej podróży po Gruzji i Turcji.

Obrazek użytkownika toja2123
Tamada
Niedostępny
Ostatnio był(a): 3 lata 2 mies. temu
Dołączył: 23.04.2012 - 20:19
13 Czerwiec, 2012 - 19:15

Re: praktyczne pytania

O skorpionach (m.in.) masz tutaj, bo nie chcę się powtarzać:
http://innagruzja.blogspot.com/2012/05/dzicy-lokatorzy.html

Co do węży do podobno są też inne jadowite, choć głównie spotykane są żmije. Na pewno jest coś, co miejscowi nazywają "czarne węże" i to jest podobno paskudnie jadowite, ale nie wiem czy przypadkiem też nie chodzi tu o żmije.

innagruzja.blogspot.com
sklep-z-przyjaciolmi.blogspot.com
innaturcja.blogspot.com

Obrazek użytkownika tusiak
Poznający Kaukaz
Niedostępny
Ostatnio był(a): 8 lat 1 miesiąc temu
Dołączył: 13.01.2010 - 14:05
13 Czerwiec, 2012 - 23:13

Re: praktyczne pytania

Witam,
O "krwiożerczej" faunie Gruzji pisałem już trochę m.in. w tym wątku: http://www.forumkaukaskie.net/viewtopic.php?f=3&t=3542&sid=5c39cee97f48d34dde4ea83cadb08c3b , ale temat ciągle wraca, i widzę, że niejednemu z forumowiczów skóra się marszczy na grzbiecie na myśl o spotkaniu z czymś oślizłym lub jadowitym.
Kilka dodatkowych informacji (rad) - jeśli nie rozróżniacie gatunków , to wszystkie beznogie gady omijajcie szerokim łukiem, choć wiem z doświadczenia, ze najczęściej spotyka się te całkowicie niegroźne. Skorpionów NIE DRAZNIć ! :):):) (choć to stworzenia cierpliwe :)).
Trochę informacji o gatunkach znajdziecie pod poniższymi linkami; http://www.terrarium.com.pl/zobacz/euscorpius-ssp-162.html
http://www.biodiversity-georgia.net/index.php?taxon=Serpentes
Jeśli czas pozwoli to postaram się napisać takie małe kompendium wiedzy o "zagrożeniach odzwierzęcych" w Gruzji i poproszę admina o umieszczenie go w widocznym miejscu forum :).

Pozdrawiam

Obrazek użytkownika qweq777
Amator Kaukazu
Niedostępny
Ostatnio był(a): 7 lat 1 miesiąc temu
Dołączył: 02.01.2012 - 21:17
14 Czerwiec, 2012 - 10:08

Re: praktyczne pytania

Dzięki za strony, bardzo przydatne. Zapewniam, że zamierzam drażnić skorpionów ani przyjaźnić się z nieznanymi gatunkami węży. Nie mam ku temu najmniejszych zapędów...

Zapraszam na http://backpackersi.blogspot.com/ - relacja z dwumiesięcznej podróży po Gruzji i Turcji.

Obrazek użytkownika toja2123
Tamada
Niedostępny
Ostatnio był(a): 3 lata 2 mies. temu
Dołączył: 23.04.2012 - 20:19
25 Czerwiec, 2012 - 06:42

Re: praktyczne pytania

http://rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=45789&pg=1&im=main&ct=0&wth=0

innagruzja.blogspot.com
sklep-z-przyjaciolmi.blogspot.com
innaturcja.blogspot.com

Obrazek użytkownika buba
Dżigit
Niedostępny
Ostatnio był(a): 7 miesięcy 6 dni temu
Dołączył: 14.12.2011 - 18:59
18 Lipiec, 2012 - 11:35

Re: praktyczne pytania

Nie wiem czy juz gdzies padlo to pytanie, ale nie znalazlam. Czy w Gruzji wolno wszedzie rozbijac namiot tak jak np. na Ukrainie czy tak jak w Polsce trzeba sie raczej z tym ukrywac. Czy sa jakies miejsca gdzie szczegolnie nie polecacie stawiania namiotu bo kreca sie jakies sluzby lubiace wlepic mandat biwakujacym turystom albo budzic w nocy i robic problemy?

jabolowaballada.blogspot.com

Obrazek użytkownika Chicken
Tamada
Niedostępny
Ostatnio był(a): 4 lata 3 mies. temu
Dołączył: 20.06.2009 - 18:25
19 Lipiec, 2012 - 20:33

Re: praktyczne pytania

Poza ścisłymi rezerwatami można raczej wszędzie.

Stowarzyszenie Most do Gruzji

Obrazek użytkownika mahtalie
Poznający Kaukaz
Niedostępny
Ostatnio był(a): 5 lat 11 miesięcy temu
Dołączył: 12.09.2011 - 13:06
20 Lipiec, 2012 - 22:29

Re: praktyczne pytania

Zdarzyło nam się rozbić w Signagi na trawniku na skwerze w centrum i nikt nie miał o to pretensji;)

Obrazek użytkownika Cochise
Dżigit
Niedostępny
Ostatnio był(a): 1 rok 2 mies. temu
Dołączył: 07.06.2007 - 16:47
21 Lipiec, 2012 - 01:50

Re: praktyczne pytania

toja2123:
http://rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=45789&pg=1&im=main&ct=0&wth=0

"Giurza" opisana w tym artykule to rosyjska nazwa żmii lewantyńskiej. jest to najbardziej niebezpieczny wąż tamtego rejonu. Jest też chyba największy. Sam miałem przyjemność zobaczyć to cacko w starym Goris w Armenii.

W Gruzji jest kilka lub kilkanaście gatunków jadowitych węży. Ale istotne nie jest to, ile gatunków żyje, lecz jaka jest ich liczebność. A ta jest spora. W Wardzii nie widziałem. Podobnie w Mestii i w Kazbegi (szedłem do lodowca i z powrotem). Ale widziałem np. w Dawid Garedży. Widziałem też w Uszguli i pisałem o tym w temacie SWANETIA (temat dawno nieodświeżany). W Armenii też widziałem dwie sztuki.

Nie ma co też bagatelizować, że to "tylko" żmija, bo tam nie żyją żmije zygzakowate. Gatunków żmij jest bardzo dużo i tamtejsze też się różnią. Najgroźniejsza jest opisana wyżej lewantyńska (macrovipera lebetina). Czytałem gdzieś, że po ukąszeniu już po 20 minutach następują nieodwracalne zmiany w organizmie.

Należy unikać chodzenia po wysokich trawach. Należy uważać, gdzie się staje. Dobrze jest mieć kij, którym uderzając o ziemię wywołujemy drgania, które dają wężowi znak do odwrotu. One schodzą z drogi, tylko trzeba dać im szansę. Po nadepnięciu będzie za późno. Niestety nie liczyłbym na szybką pomoc w razie ukąszenia. Kiedy byłem w Uszguli, krok przede mną w poprzek ścieżki przepełzła żmija. Było to tuż pod szczytem góry, na którą wchodziłem 2h. Do Uszguli miałem zatem pieszo ok. 1,5 h schodzenia. Nie wiem, czy maja tam jakiekolwiek antidotum. Do Mestii stamtąd są 2h jeepem. Do tego bariera językowa. Jak miałbym im wyjaśnić, jaki wąż mnie ugryzł, skoro różne węże dysponują różnymi jadami i w związku z tym nie ma jednej uniwersalnej surowicy. To Cejrowski chyba gdzieś mówił, że jak ukąsi wąż, to trzeba najpierw go dogonić, złapać i z nim stawić się w szpitalu, żeby było wiadomo, co podać. Jednym słowem należy postawić na profilaktykę, a to znaczy, że trzeba być wszędzie bardzo ostrożnym.

Jak czytałem dyskusję o butach w góry, to pomyślałem sobie, że głównym argumentem za jest ochrona przed wężami. Większość ukąszeń przytrafia się w okolice kostki i niżej. Dlatego buty za kostkę, choć nie gwarantują pełnej ochrony, to jednak sporą.

Co do butów, to ja wyobrażam sobie chodzenie po Kaukazie w butach sportowych. Tym bardziej, że planujecie wyjścia w stylu lajt. Pomijając oczywiście kwestie poruszone wyżej, jeżeli idziemy ścieżką i nie ma tam za dużo kamieni (a taka droga jest np. w okolicach Kazbegi od Sameby do przełęczy praz w Mestii od góry z krzyżem do jeziorka Koruldi w stronę Uszby), to w sportowym da radę. Ale będzie na pewno mniej wygodnie. Buty trekkingowe dają komfort, że się nie ślizgają, mają przyczepny bieżnik i dzięki temu nie zużywamy tyle siły na pokonanie tego samego odcinka. Ja bardzo sobie cenię trekki, kiedy jest dużo kamieni. Wtedy gruba podeszwa izoluje te kamienie od naszej stopy i po długim marszu mniej bolą nogi. Tak często mam w naszych górach (nie tylko w Tatrach). Z drugiej strony zastanów się, w jakich butach chodzisz u nas po górach. Jeżeli w sportowych, to tam będzie tak samo. Pomimo, że sobie wyobrażam chodzenie w Kaukazie w sportowych, to jednak polecam zabrać trekki.

Obrazek użytkownika toja2123
Tamada
Niedostępny
Ostatnio był(a): 3 lata 2 mies. temu
Dołączył: 23.04.2012 - 20:19
21 Lipiec, 2012 - 10:21

Re: praktyczne pytania

Co do antidotum- z dobrego źródła wiem, że jeśli chodzi o Swanetię i okolice, to najbliższy szpital z surowicą znajduje się w Kutaisi (Imeretia), w szpitalu w Zugdidi tylko sporadycznie coś się może znaleźć, więc nie ma co na to liczyć. Ale tak jak napisał Cochise grunt to profilaktyka. Ja łażę po okolicy od pół roku prawie codziennie i jeszcze żadnego węża na oczy nie widziałam (i oby tak pozostało!).

innagruzja.blogspot.com
sklep-z-przyjaciolmi.blogspot.com
innaturcja.blogspot.com

Obrazek użytkownika Cochise
Dżigit
Niedostępny
Ostatnio był(a): 1 rok 2 mies. temu
Dołączył: 07.06.2007 - 16:47
21 Lipiec, 2012 - 20:53

Re: praktyczne pytania

Ano właśnie. Kutaisi to kawał drogi. Domyślałem się, że jest kiepsko, ale nie sądziłem, że aż tak.

Obrazek użytkownika Cochise
Dżigit
Niedostępny
Ostatnio był(a): 1 rok 2 mies. temu
Dołączył: 07.06.2007 - 16:47
24 Lipiec, 2012 - 01:46

Re: praktyczne pytania

qweq777:
Jeśli ktoś przypadkiem zna konkretnie występujące gatunki węży i skorpionów, to prosiłbym o podanie. Nie mogłem znaleźć w internecie.

Planuję spać na dziko gdzie się da, także w Swanetii i być może w Kachetii, więc wolałbym poznać wroga jak najlepiej.

(Po Gruzji zamierzam pojechać do południowo wschodniej Turcji, więc informacje na temat tego regionu też mnie bardzo interesują)

http://www.afpmb.org/content/venomous-animals-country-g
http://www.afpmb.org/content/living-hazards-database#Macroviperalebetina

Na tej stronce znajdziesz również tureckie i inne okazy.